मारुतीचे (हनुमंताच्या) मूर्तीचे प्रकार !

टीप : वरील वीर मारुतीची मूर्ती AI द्वारे निर्मित आहे. या AI निर्मित मूर्तीचा उद्देश केवळ माहिती देण्यापुरता आहे.

मारुती ( हनुमान ) म्हणजेच शक्ती, भक्ती आणि धैर्याचे प्रतीक. विविध रूपांमध्ये हनुमानाचे कार्य आणि त्याचे महत्त्व लक्षात घेतल्यास, त्याचे प्रत्येक रूप वेगळे आणि महत्त्वपूर्ण आहे असे जाणवते. हनुमानाचे काही विशेष रूपे आणि त्यांचे महत्त्व आज आपण जाणून घेऊया.

मारुतीचे अर्थात हनुमंताच्या मूर्तीचे एकूण दहा प्रकार आहेत.

१) चपेटदान मारुती

२) वीर मारुती

३) दास मारुती

४) प्रताप मारुती

६) मिश्र मूर्ती

७) योगी मारुती

८) वार्ताहर मारुती

९) वीणा पुस्तकधारी मारुती

१०) पंचमुखी मारुती

१. चपेटदान मारुती

हनुमानाने अशोकवाटिकेच्या विध्वंसासाठी राक्षस स्त्रियांना पराभूत करताना आपले शरीर आकारमान बदलले होते. त्याच्या हातात एक मोठा वृक्ष असतो, आणि त्याच्या उजव्या हातात चापट मारण्याचा आविर्भाव असतो, म्हणून याला 'कानफाडया मारुती' असेही म्हटले जाते.

२. वीर मारुती

यामध्ये हनुमान वीरासनात बसलेला असतो, ज्याच्या डाव्या हातात गदा असते आणि उजवा हात हा अभयमुद्रेत असतो. वीरमारुतीची शेपटी वर उभारलेली असते तर कधी कधी पायाखाली दैत्य असतो. ह्या रूपात हनुमान युद्धाच्या तयारीत दिसतो.

३. दास मारुती

हनुमान अयोध्यापती रामचंद्राच्या सेवेसाठी सतत तत्पर असतो. यामध्ये हनुमान हात जोडून उभा राहिलेला असतो, आणि त्याचा शुद्ध भक्तिभाव दिसतो.

४. प्रताप मारुती

हे हनुमानाचे भव्य रूप आहे. यामध्ये हनुमानने मोठे कार्य करण्यासाठी प्रचंड शक्ती दाखवलेली आहे. त्याच्या हातात गदा आणि द्रोणागिरी पर्वत आहे.

५. रामसेवक मारुती

येथे हनुमान राम आणि लक्ष्मणाला खांद्यावर घेऊन सेवा करत असल्याचा आविर्भाव दिसून येतो व त्याने रामाच्या सेवेत सर्वोच्च स्थान राखले आहे असे जाणवते.

६. मिश्र मूर्ती

ह्या रूपात हनुमान वीर आणि भक्ताचे समन्वय दर्शवितो. त्याच्या हातात धनुष्य, बाण, तलवार दाखवली जाते.

७. योगी मारुती

ह्या रूपात हनुमान योगसाधना करताना दिसतो, ज्यामुळे त्याची आंतरिक शक्ती आणि साधनाशक्ति प्रकट होते.

८. वार्ताहर मारुती

यामध्ये हनुमान श्रीरामाला गुप्त माहिती देताना तोंडावर हात ठेवून उभा असतो, ज्यामुळे तो गुप्तवार्ता सांगण्याचे प्रतीक आहे असे दिसून येते.

९. वीणा पुस्तकधारी मारुती

हनुमानला संगीत आणि गायनाचा तज्ज्ञ मानले जाते त्यामुळे हातात वीणा आणि पोथी दर्शवली जाते.

१०. पंचमुखी मारुती

पंचमुखी हनुमानाचे रूप रावणाचा भाऊ, अहिरावणच्या विरोधात पाताळात घेतलेल्या युद्धाशी संबंधित आहे. हनुमानने पाच मुखी रूप धारण केले आणि सर्व दिवे विझवून अहिरावणाचा पराभव केला. ह्या रूपात हनुमानच्या पाच मुखांमध्ये वराह, नरसिंह, गरुड, हयग्रीव आणि हनुमानाचे मुख असतात.

हनुमानाच्या विविध रूपांमध्ये त्याचे कार्य, भक्ती आणि शक्ती दिसते. प्रत्येक रूप हे आपल्या भक्तांना प्रोत्साहन देते आणि त्याला जीवनातील विविध संघर्षांमध्ये मार्गदर्शन करते.

 संदर्भ:

१. हनुमंताच्या मूर्तीचे एकूण दहा प्रकार (धनंजय महाराज मोरे)

२. समर्थ स्थापित अकरा मारुती (केशव भिकाजी ढवळे)